Polska ma silne fundamenty, ale potrzebuje kompetencji przyszłości
Silny sektor produkcyjny i logistyczny daje Polsce solidne podstawy do odegrania istotnej roli w kolejnej rewolucji przemysłowej. Jak wynika z nowego raportu SEGRO, wykorzystanie tego potencjału może jednak ograniczać niedobór pracowników z kompetencjami technicznymi nowej generacji oraz niewystarczająco rozwinięte otoczenie sprzyjające przekładaniu innowacji na rozwiązania komercyjne.
Z raportu wynika, że w Polsce na każde ogłoszenie o pracę przypadają średnio 3,3 osoby posiadające odpowiednie kompetencje, podczas gdy przyjęty na potrzeby badania poziom referencyjny, wskazujący na zdrowy rynek pracy z potencjałem do dalszego rozwoju, wynosi 50. Choć Polska wypada pod tym względem lepiej niż Niemcy (2,2) i Francja (3,1), dane wskazują na znaczący niedobór kompetencji potrzebnych firmom w obszarach automatyzacji, inżynierii i technologii cyfrowych. Jest on szczególnie widoczny w rejonie największych ośrodków przemysłowych, takich jak Wrocław, Górny Śląsk, Poznań i Warszawa.
Raport wskazuje również na lukę w obszarze innowacji. Choć w Polsce funkcjonują silne ośrodki przemysłowe i logistyczne, nie są one jeszcze w wystarczającym stopniu powiązane z uczelniami, instytucjami badawczymi, firmami technologicznymi i środowiskiem inwestycyjnym, które wspólnie tworzą warunki do przekładania nowych pomysłów na rozwiązania znajdujące zastosowanie w biznesie. Wzmocnienie tych powiązań mogłoby pomóc Polsce lepiej wykorzystać potencjał silnej bazy przemysłowej, zwiększając poziom innowacyjności i produktywności oraz wspierając dalszy wzrost gospodarczy.
Badanie, przeprowadzone we współpracy z Randstad Enterprise, objęło 13 tys. firm oraz ponad 400 tys. ogłoszeń o pracę w ośmiu krajach Europy, w tym w Polsce. Analizie poddano kluczowe sektory wzrostu, takie jak produkcja, logistyka, centra danych, handel detaliczny, budownictwo, life sciences oraz sektor obronny. Wyniki pokazują, że coraz więcej z nich konkuruje o tę samą, wciąż nieliczną grupę specjalistów „new collar”, łączących kompetencje techniczne i cyfrowe, które znajdują zastosowanie w różnych branżach, wykraczając poza tradycyjne podziały sektorowe.
Deficyt kadr barierą dla inwestycji
Według przywołanych w raporcie danych 58 proc. pracodawców zakłada, że robotyzacja i automatyzacja zmienią ich biznes do 2030 r., a 79 proc. firm z UE uznaje brak wykwalifikowanych pracowników za barierę dla inwestycji. W ośmiu krajach objętych badaniem na analizowanych stanowiskach „new collar” nieobsadzonych pozostaje od 21 do 46 proc. ofert pracy. Tymczasem, już przy 4 proc. rynek uznaje się za konkurencyjny pod względem pozyskiwania pracowników – co pokazuje skalę wyzwania w przypadku „new collar”.
Największe trudności ze znalezieniem pracowników dotyczą stanowisk wymagających obecności na miejscu – w zakładzie produkcyjnym, magazynie czy laboratorium. Średnio około 40 proc. takich miejsc pracy na poziomie całej UE pozostaje nieobsadzonych. Dla porównania, w przypadku pracy cyfrowej, którą można wykonywać z dowolnego miejsca, odsetek ten wynosi około 13 proc.
Infrastruktura dopasowana do ludzi i technologii
Raport pokazuje, że przy wyborze lokalizacji inwestycji przemysłowych i logistycznych coraz większe znaczenie ma dostępność wykwalifikowanych pracowników. Staje się ona równie istotnym kryterium jak zasoby gruntów, energii, łączności czy infrastruktury transportowej. W miarę jak rośnie konkurencja o specjalistów, liczy się też to, czy miejsce pracy jest dobrze skomunikowane i atrakcyjne dla pracowników.
Zmieniają się też wymagania klientów wobec samych budynków. Wdrożenie robotów AMR czy systemów zarządzania energią wymaga m.in. odpowiedniej nośności posadzki i przyłączy elektrycznych pozwalających się skalować. Dlatego projektując parki w standardzie Smart Base Build, SEGRO zapewnia elastyczność pozwalającą na wdrażanie kolejnych etapów automatyzacji, w tym technologii, które mogą pojawić się w przyszłości. Jednocześnie przy tworzeniu parków analizuje zarówno wymagania techniczne klientów, jak i uwarunkowania lokalnego rynku pracy.
Magdalena Szulc, Managing Director Poland & Czech Republic w SEGRO, komentuje: – Polska ma wiele atutów, które pozwalają jej odegrać istotną rolę w kolejnej rewolucji przemysłowej. Mamy silną bazę produkcyjną, rozwinięte korytarze logistyczne i duże ośrodki przemysłowe. Firmy potrzebują jednak także pracowników z praktycznymi i technicznymi kompetencjami, którzy będą w stanie wdrażać, obsługiwać i utrzymywać coraz bardziej zaawansowane systemy. Widzimy te zmiany bezpośrednio w parkach przemysłowych i logistycznych SEGRO. Nasi klienci inwestują w automatyzację oraz wdrażają coraz bardziej zaawansowane rozwiązania w swojej działalności. Zmienia to zarówno kompetencje, których potrzebują, jak i wymagania wobec obiektów, w których prowadzą działalność. Jako właściciel, deweloper i zarządca powierzchni przemysłowych i logistycznych chcemy tworzyć miejsca, w których odpowiednia infrastruktura, biznes i wykwalifikowani pracownicy wzajemnie się uzupełniają”.
Miejsca pracy są, ludzie też. Brakuje kompetencji
Tylko 9 proc. europejskich pracowników fizycznych ma dziś kompetencje potrzebne w nowych rolach w przemyśle. Osoby, które mogłyby w przyszłości objąć takie stanowiska, często już pracują w przedsiębiorstwach: jako elektrycy, mechanicy, technicy utrzymania ruchu czy magazynierzy. Rozwijanie kompetencji obecnych pracowników może być szybszym sposobem na pozyskanie umiejętności, których potrzebują firmy, niż rekrutowanie nowych osób spoza organizacji. Raport podaje przykłady takich ścieżek: elektryk może zostać technikiem instalacji wysokiego napięcia w centrum danych, mechanik utrzymania ruchu technikiem mechatronikiem, mechanik pojazdów z silnikami diesla serwisantem flot elektrycznych, a magazynier – specjalistą od cyfrowego zarządzania zapasami.
W logistyce i transporcie z kolei do ról „new collar” przeszło dotąd ok. 6 proc. pracowników, przy czym w serwisie pojazdów elektrycznych i na paliwa alternatywne jest to 18 proc., a w automatyzacji magazynów z robotami AMR 3 proc.
Jedną z barier w upowszechnianiu nowych kompetencji pozostaje nierówny dostęp do szkoleń, szczególnie widoczny w przypadku mniejszych firm. W dużych przedsiębiorstwach szkolenia z nowych technologii przeszło 72 proc. pracowników, podczas gdy w małych i średnich firmach odsetek ten wyniósł zaledwie 17 proc. Raport rekomenduje tworzenie współdzielonych centrów szkoleniowych w ramach łańcuchów dostaw.
Polska: duże zasoby pracowników w czterech ośrodkach, największa presja w handlu
Polska dysponuje jednak znaczącą bazą pracowników, wśród których można rozwijać kolejne pokolenie specjalistów z kompetencjami technicznymi. Raport wskazuje cztery główne skupiska takich pracowników: w rejonie Warszawy (ok. 76,5 tys. osób), Wrocławia (ok. 64,5 tys.), Górnego Śląska (ok. 28 tys.) oraz Krakowa (ok. 21 tys.).
W skali całego kraju zidentyfikowano około 336 tys. pracowników sektora produkcyjnego, z dużymi skupiskami m.in. w rejonie Wrocławia i Górnego Śląska. Około 14 proc. pracowników produkcji w Polsce przeszło już do ról „new collar”, co wskazuje na znaczący potencjał do rozwijania kompetencji potrzebnych firmom poprzez przekwalifikowanie pracowników i umożliwianie im dalszego rozwoju zawodowego.
Skala niedoboru kompetencji różni się jednak w zależności od sektora i regionu. Przykładowo, w handlu detalicznym w niektórych częściach Polski na jedno ogłoszenie dotyczące stanowiska „new collar” przypada zaledwie 0,1 osoby posiadającej odpowiednie kompetencje. Pokazuje to, jak duże mogą być braki kadrowe w obliczu postępującej automatyzacji i rozwoju procesów realizacji zamówień opartych na technologiach cyfrowych.
Kluczowe rekomendacje wynikające z raportu „The New Collar Workforce”
1. Jasne ścieżki dla obecnych pracowników, które pozwolą im przejść do nowych ról, z wykorzystaniem umiejętności, które już mają.
2. Lepsza informacja o zawodach „new collar” i łatwiejszy dostęp do nich dla młodych ludzi dzięki kształceniu zawodowemu, praktykom i doświadczeniu zawodowemu.
3. Planowanie kompetencji technicznych ponad podziałami branżowymi i w skali lokalnych rynków pracy, ponieważ firmy z różnych sektorów konkurują o tych samych ludzi.
4. Łatwiejszy dostęp małych i średnich firm do specjalistycznych szkoleń, sprzętu i zaplecza, np. dzięki współdzielonym ośrodkom kształcenia.